Sếp quỹ PYN Elite chỉ ra lý do hụt hơi trước VN-Index, nói thị trường biến động "phi lý"

Nhà quản lý danh mục tại quỹ Phần Lan PYN Elite thừa nhận năm 2026 là một giai đoạn rất khó khăn với những quỹ đầu tư chủ động, đồng thời cho rằng thị trường Việt Nam đang diễn biến khá "phi lý".

Trong thư gửi nhà đầu tư ngày 26/9, ông Petri Deryng, nhà quản lý danh mục PYN Elite, thừa nhận kết quả đầu tư năm nay chưa đạt kỳ vọng. Tính đến cuối tháng 8, giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ giảm 7.7%, trong khi VN-Index tăng 3.5%.

Tuy nhiên, theo ông Deryng, diễn biến này cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn. Thị trường Việt Nam đang xuất hiện một nghịch lý đáng chú ý: Lợi nhuận doanh nghiệp tăng mạnh nhưng giá cổ phiếu lại không đi cùng chiều.

Trong nửa đầu năm 2026, lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết tăng tới 46% so với cùng kỳ. Nếu loại trừ các khoản thu nhập bất thường, ông Deryng ước tính tăng trưởng lợi nhuận cả năm vẫn có thể đạt 20-25%.

Trong khi đó, định giá thị trường vẫn ở mức tương đối thấp. Theo PYN Elite, nhóm cổ phiếu Việt Nam nếu loại Vingroup đang giao dịch quanh mức P/E 8.8 lần dựa trên lợi nhuận dự phóng năm 2027. 

"Thị trường diễn biến gần như phi lý khi cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn, thanh khoản cao và ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực lại đồng loạt giảm giá. Trong khi đó, VN-Index chủ yếu được nâng đỡ bởi VIC của Vingroup, cổ phiếu đang có tỷ trọng lớn trong chỉ số", ông nhận định trong thư gửi nhà đầu tư.

Trong danh mục của PYN Elite, nhiều khoản đầu tư lớn cũng cho thấy lợi nhuận tăng nhưng thị giá giảm. Chẳng hạn, lợi nhuận của Hòa Phát tăng 77% trong khi giá cổ phiếu giảm 11%; MWG giảm 18% dù các mảng kinh doanh cải thiện mạnh.

Một năm đầy khó khăn cho các quỹ đầu tư chủ động

Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến PYN Elite kém VN-Index là quỹ không nắm giữ VIC, trong khi cổ phiếu này tăng mạnh và có tỷ trọng lớn trong chỉ số.

“Nhìn lại, việc bỏ qua cả VIC và nhóm cổ phiếu dầu khí là nguyên nhân khiến hiệu suất tệ tương đối trong ngắn hạn”, ông Deryng thừa nhận. Tuy nhiên, quỹ hiện chưa có kế hoạch đưa VIC vào danh mục, dù vẫn theo dõi các doanh nghiệp thuộc Vingroup.

VIC hiện là cổ phiếu có vốn hóa lớn nhất thị trường Việt Nam và có ảnh hưởng đáng kể đến VN-Index. Vì vậy, khi cổ phiếu này tăng mạnh, chỉ số chung có thể tạo ra khoảng cách lớn so với phần còn lại của thị trường.

Theo ông Deryng, đây cũng không phải vấn đề riêng của PYN Elite. Một số quỹ đầu tư chủ động tại Việt Nam đang gặp áp lực tương tự khi hiệu suất bị so sánh với một chỉ số được kéo lên bởi một vài cổ phiếu vốn hóa rất lớn. Một số quỹ thậm chí đã chứng kiến nhà đầu tư rút vốn vì kết quả thấp hơn chỉ số.

Thanh khoản mới là nút thắt

Theo ông Deryng, diễn biến yếu của cổ phiếu không hoàn toàn phản ánh sức khỏe của doanh nghiệp. Một phần nguyên nhân nằm ở thanh khoản và dòng tiền trong nước.

PYN Elite cho rằng cán cân thương mại và giá dầu đang tác động đến lượng ngoại tệ chảy vào nền kinh tế. Giá chip nhớ tăng mạnh trong mùa xuân và đầu mùa hè có thể khiến cán cân thương mại xấu đi tới 25 tỷ USD, trong khi giá dầu nhập khẩu cao hơn có thể làm thâm hụt tăng thêm khoảng 6 tỷ USD.

Khi dòng ngoại tệ bị hút ra và điều kiện thanh khoản thắt chặt, dòng tiền trong nước cũng chịu sức ép. Nhà đầu tư có xu hướng chuyển tiền từ cổ phiếu sang tiền gửi ngân hàng trong môi trường lãi suất cao hơn, khiến giá cổ phiếu khó phản ánh đầy đủ sự cải thiện của lợi nhuận doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ông Deryng cho rằng tình hình có thể sớm cải thiện. Cán cân thương mại gần cân bằng trong tháng 8 và PYN Elite kỳ vọng Việt Nam có thể quay lại trạng thái thặng dư vào cuối mùa thu.

Việt Nam được nâng hạng nhưng dòng tiền ngoại chưa lập tức quay lại

Ở cấp độ thị trường, một thay đổi lớn đã diễn ra trong tháng 9 khi Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi.

Tuy nhiên, theo ông Deryng, tác động chưa xuất hiện ngay trên thanh khoản. Ông cho biết giá trị giao dịch bình quân trong mùa hè năm nay chỉ khoảng 92,500 tỷ đồng/tuần, chưa bằng một nửa mức 193,200 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.

Dù vậy, ông cho rằng việc nâng hạng sẽ mang đến nguồn vốn mới cho chứng khoán Việt Nam. Các quỹ thụ động theo dõi chỉ số FTSE sẽ phải phân bổ vốn vào Việt Nam, trong khi các quỹ chủ động cũng có thêm lý do để xem xét thị trường.

PYN Elite dẫn ví dụ Vanguard, một trong những nhà quản lý ETF lớn nhất thế giới, đã bắt đầu đầu tư vào Việt Nam và dự kiến nâng quy mô nắm giữ cổ phiếu Việt Nam lên khoảng 2.5 tỷ USD trong năm nay.

Sau FTSE, sự chú ý của thị trường sẽ chuyển sang MSCI - nhà cung cấp chỉ số lớn nhất thế giới.

Theo ông Deryng, Việt Nam đã đáp ứng một số tiêu chí quan trọng của MSCI, bao gồm số lượng doanh nghiệp vốn hóa lớn và thanh khoản bình quân. Tuy nhiên, vấn đề về room ngoại vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng trong cách MSCI đánh giá mức độ mở cửa của thị trường.

Một bước tiến đáng kể khác là hệ thống giao dịch KRX và việc loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch. Tiếp theo, PYN Elite kỳ vọng CCP (đối tác bù trừ trung tâm) có thể được triển khai vào mùa xuân 2027.

CCP sẽ cho phép thực hiện cơ chế bù trừ giao dịch, qua đó nhà đầu tư có thể mua và bán cổ phiếu trong cùng ngày mà tiền từ giao dịch bán được sử dụng để thanh toán cho giao dịch mua. Với các quỹ nước ngoài như PYN Elite, cơ chế này sẽ giúp việc tái cơ cấu danh mục linh hoạt hơn.

Ông Deryng cho biết một số chiến lược gia lạc quan trên thị trường đang kỳ vọng MSCI đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi trong tháng 6/2027.

Vũ Hạo

FILI