Nhiều phần việc tại gói nhà ga Long Thành gần 36 ngàn tỷ đồng bị giao qua nhiều tầng, trong khi hơn 936 tỷ đồng tiền tạm ứng được đem gửi tiết kiệm. Thông tin về 9 thành viên Vietur, chủ đầu tư ACV và tư vấn giám sát đã được chuyển đến Bộ Công an.
Thanh tra Chính phủ ngày 28/07 công khai Thông báo 2608/TB-TTCP về Kết luận thanh tra 318/KL-TTCP ban hành ngày 18/06 đối với dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1.
Trong 4 gói thầu được kiểm tra, gói 5.10 xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách có quy mô lớn nhất, bị nêu hàng loạt vi phạm từ lựa chọn nhà thầu, sử dụng nhà thầu phụ đến quản lý tiền tạm ứng, vật liệu, thiết bị, ngoại tệ và thanh toán. Các nội dung kiểm tra tập trung vào phần việc thực hiện đến 31/03/2025.
Dự toán gói 5.10 được duyệt gần 35.9 ngàn tỷ đồng. Giá trị hợp đồng gồm hơn 27.8 ngàn tỷ đồng và gần 338.9 triệu USD, tương đương 35.8 ngàn tỷ đồng theo tỷ giá khi công bố kết quả lựa chọn nhà thầu. Riêng dự toán gói này bằng gần một phần ba tổng mức đầu tư 109.7 ngàn tỷ đồng của toàn bộ sân bay Long Thành giai đoạn 1 và hơn 36% dự án thành phần 3 do Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam - CTCP (UPCoM: ACV) làm chủ đầu tư.
Nhà ga nằm trên khu đất 150ha, gồm khối trung tâm và 3 cánh với tổng diện tích sàn hơn 376 ngàn m2, công suất 25 triệu lượt khách mỗi năm. Liên danh Vietur trúng thầu và khởi công ngày 31/08/2023, thời gian thực hiện hợp đồng 39 tháng.
IC ICTAS của Thổ Nhĩ Kỳ đứng đầu liên danh Vietur. 9 thành viên trong nước gồm Newtecons, Ricons, Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội - CTCP (Hancorp, UPCoM: HAN), Tổng Công ty Xây dựng số 1 - CTCP (UPCoM: CC1), Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex, HOSE: VCG), ATAD, CTCP Xây dựng Phục Hưng Holdings (HOSE: PHC), SOL E&C và HAWEE.
Phạm vi thanh tra không bao gồm việc lập, thẩm định và phê duyệt dự toán, giá gói 5.10 do nội dung này đã được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán. Báo cáo kiểm toán trước đó xác định một số định mức và chi phí chưa phù hợp, làm dự toán tăng hơn 47.3 tỷ đồng; sau giảm trừ, giá gói thầu vẫn không thấp hơn giá trúng thầu.
Sai sót xuất hiện từ hồ sơ mời thầu, với nhiều nội dung phải sửa đổi, yêu cầu thông số kỹ thuật theo các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực và tiêu chí về hợp đồng xây lắp tương tự chưa phù hợp. Tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ dự thầu còn không yêu cầu làm rõ năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự của Vinaconex theo quy định.
Chuỗi vi phạm tiếp tục kéo sang cách phân chia công việc. Hợp đồng 5.10 cho phép giá trị giao thầu phụ tối đa bằng 80% giá hợp đồng, cao hơn mức 77.3% Vietur đề xuất trong hồ sơ dự thầu và không phù hợp hồ sơ mời thầu. Ban Quản lý dự án Long Thành còn chấp thuận một số nhà thầu phụ sau khi hợp đồng giữa các bên đã được ký, làm thủ tục với nhà thầu phụ nước ngoài chưa đúng quy định và để IC ICTAS ký hợp đồng vượt tỷ lệ công việc được phép giao thầu phụ mà chưa có sự chấp thuận của ACV.
Hai nhà thầu phụ được chấp thuận khi chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện về chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng là CTCP Phụ kiện và Nhà thép Nhất cùng CTCP Đầu tư Xây dựng SOL E&C. Thanh tra yêu cầu Vietur rà soát, chấm dứt hợp đồng với các nhà thầu phụ không đủ điều kiện, năng lực theo thỏa thuận.
7 nhà thầu chính gồm Newtecons, Ricons, Hancorp, CC1, Vinaconex, ATAD và Phục Hưng giao một phần việc trị giá hơn 1.59 ngàn tỷ đồng cho các đơn vị chưa được ACV chấp thuận làm nhà thầu phụ. Thanh tra Chính phủ xác định đây là hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm Luật Đấu thầu 2013.
Xét trên toàn Liên danh Vietur, kết luận nêu 9/10 thành viên đã ký hợp đồng với các nhà thầu khác để thực hiện phần việc trị giá hơn 1.65 ngàn tỷ đồng. Danh sách gồm 7 doanh nghiệp kể trên cùng SOL E&C và HAWEE.
4 nhà thầu phụ của IC ICTAS gồm Ricons, Newtecons, SOL E&C và CTCP Kết cấu thép ATAD Đồng Nai tiếp tục ký hợp đồng với các đơn vị khác để thực hiện phần việc trị giá gần 2.84 ngàn tỷ đồng. Việc này vi phạm hợp đồng 5.10 và phải tiếp tục được rà soát, làm rõ trách nhiệm theo ý kiến Bộ Tài chính.
ACV và liên danh tư vấn giám sát Japan Airport Consultants - CTCP Tư vấn Công nghệ, Thiết bị và Kiểm định Xây dựng (Coninco) cũng được nêu tại phần cung cấp, lắp đặt hệ thống quản lý trung tâm CMS. Theo đề nghị của nhà thầu, chủ đầu tư và tư vấn đã chấp thuận cho IC ICTAS giao phần việc này cho Ricons dù không thuộc phạm vi được phép giao thầu phụ trong hợp đồng. Thanh tra xác định đây là hành vi chuyển nhượng thầu, trong đó ACV và đơn vị tư vấn giám sát là các bên chấp thuận.
Tiền tạm ứng cũng không đi thẳng toàn bộ vào công trường. Có 8/10 thành viên Vietur đem tổng cộng hơn 936 tỷ đồng gửi tiết kiệm có kỳ hạn và thu gần 10.7 tỷ đồng tiền lãi. Việc này không đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo hợp đồng và quy định pháp luật. Các nhà thầu còn không cung cấp được chứng từ liên quan đến việc sử dụng gần 5.6 tỷ đồng khác.
Một vấn đề khác nằm ở đồng tiền dự thầu và thanh toán. Hồ sơ của Vietur sử dụng ngoại tệ đối với phần giá trị hơn 235.7 triệu USD không đúng quy định, nhưng bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ. ACV sau đó ký hợp đồng theo hồ sơ dự thầu và sử dụng USD làm đồng tiền thanh toán. Đến 31/03/2025, phần chi phí thiết bị này chưa được nghiệm thu, thanh toán, trong khi tỷ giá USD đã tăng đáng kể, làm phát sinh nguy cơ gây thất thoát cho ACV.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu ACV xác định lại tỷ giá quy đổi, rà soát toàn bộ phần cung cấp và lắp đặt thiết bị còn thanh toán bằng ngoại tệ do IC ICTAS đảm nhận. Ngân hàng Nhà nước được giao xem xét, xử lý các tổ chức liên quan đến vi phạm quy định về hoạt động ngoại hối.
Các vấn đề tại gói 5.10 còn trải từ vật liệu đầu vào đến thiết bị thi công. Một số vật tư, thiết bị thay đổi nơi sản xuất, mã hiệu hoặc nhà sản xuất so với hồ sơ dự thầu. ACV chấp thuận không sử dụng thép hình H thương hiệu Posco như cam kết nhưng chưa thương thảo giảm giá. Một số thiết bị không được nhà thầu khai báo, đã hết hạn kiểm định hoặc thiếu chứng nhận hợp quy.
Kết quả thí nghiệm gân thép được lấy từ phòng thí nghiệm chưa được cấp chứng nhận đối với chỉ tiêu này, trong khi hồ sơ còn thiếu kết quả thí nghiệm thành phần hóa học của thép theo yêu cầu kỹ thuật. Bộ Xây dựng được giao kiểm tra hoạt động của Phòng thí nghiệm vật liệu và kiểm định công trình thuộc Công ty Tư vấn Kiểm định Xây dựng và Giao thông phía Nam cùng Phòng thí nghiệm kiểm định xây dựng thuộc Liên hiệp Khoa học Địa chất Kiểm định nền móng xây dựng Sài Gòn.
Một số hạng mục được thi công trước khi biện pháp tổ chức thi công được chủ đầu tư và tư vấn giám sát chấp thuận. Riêng biện pháp nâng kết cấu mái thép trung tâm nhà ga được thay đổi và ACV thông qua nhưng chưa qua thẩm định của cơ quan chuyên môn về xây dựng. Chủ đầu tư phải đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khả năng chịu lực; nếu phát hiện ảnh hưởng an toàn kết cấu, ACV phải báo cáo cơ quan chuyên môn và xử lý trước khi đưa công trình vào khai thác.
Đến 31/03/2025, tiến độ một số hạng mục còn chậm so với bảng tổng tiến độ được duyệt. Một số công việc chưa có trong hệ thống định mức nhưng ACV chưa lập danh mục để xây dựng định mức mới, còn nhiều khối lượng theo hợp đồng chênh lệch lớn so với bản vẽ thi công.
Khâu nghiệm thu, thanh toán cũng phải rà soát lại ở nhiều phần việc. Thanh tra nêu việc thanh toán cự ly vận chuyển kết cấu thép không đúng thực tế; gần 30.8 tỷ đồng công việc sử dụng cát và cấp phối đá dăm có thành phần hạt thay đổi nhưng chưa điều chỉnh đơn giá. Giá vật liệu thay đổi nguồn gốc và đơn giá nâng mái trung tâm chưa được thương thảo lại, còn đợt thanh toán đầu tiên thiếu hồ sơ bảo hiểm cho người lao động theo điều kiện hợp đồng.
ACV mua bảo hiểm công trình chưa đủ giá trị hợp đồng, một số nhà thầu chưa thực hiện đầy đủ bảo hiểm bắt buộc cho người lao động trên công trường. Một số hóa đơn giá trị gia tăng được lập sau thời điểm nghiệm thu khối lượng hoàn thành; một số nhà thầu xây dựng chậm kê khai thuế giá trị gia tăng vãng lai tại Đồng Nai.
Chủ đầu tư còn được yêu cầu làm việc với Vietur để kiểm tra nguồn gốc, chất lượng vật tư và thiết bị phòng cháy, chữa cháy liên quan Công ty TNHH PCCC Tomoken Việt Nam, tránh sử dụng hàng giả, hàng kém chất lượng.
Thông tin được chuyển đến Bộ Công an
Theo kết luận Thanh tra Chính phủ, các thiếu sót, vi phạm xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Sân bay Long Thành giai đoạn 1 có quy mô hơn 100 ngàn tỷ đồng, gồm hơn 150 gói thầu trong nước và quốc tế do nhiều chủ đầu tư, nhà thầu cùng triển khai, trong khi khối lượng công việc lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp và tiến độ gấp. Dịch COVID-19 cùng mùa mưa kéo dài tại Đồng Nai cũng ảnh hưởng đến quá trình thực hiện.
Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan được xác định nằm ở việc một số chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu chưa tuân thủ đầy đủ pháp luật, quy trình và hợp đồng trong lựa chọn nhà thầu, quản lý chất lượng, sử dụng tiền tạm ứng, bảo hiểm, nghiệm thu và thanh toán. Năng lực quản lý cùng ý thức chấp hành của một số đơn vị còn hạn chế, dẫn tới các vi phạm được nêu trong kết luận thanh tra.
Thanh tra Chính phủ chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý đối với 9 thành viên Vietur gồm Hancorp, Phục Hưng, CC1, Vinaconex, Newtecons, Ricons, ATAD, SOL E&C và HAWEE liên quan hành vi chuyển nhượng thầu. Thông tin về ACV trong vi phạm sử dụng đồng tiền dự thầu, thanh toán và liên danh tư vấn giám sát Japan Airport Consultants - Coninco cũng được chuyển đến cơ quan điều tra.
Ngoài gói 5.10, danh sách chuyển thông tin còn có TCT 36 - CTCP và Newtatco tại gói XD02 thuộc dự án thành phần 2; Hancorp, Vinaconex và CTCP Fecon (HOSE: FCN) tại gói 5.6 thuộc dự án thành phần 3. Thanh tra xác định TCT 36 chuyển phần việc trị giá hơn 75.2 tỷ đồng cho nhà thầu chưa được chủ đầu tư chấp thuận; xét theo liên danh TCT 36 - Newtatco, giá trị được giao cho các nhà thầu khác là 99 tỷ đồng. Tại gói 5.6, 3 thành viên Hancorp, Vinaconex và Fecon ký hợp đồng giao phần việc trị giá hơn 87.1 tỷ đồng cho các đơn vị chưa được ACV chấp thuận làm nhà thầu phụ.
Riêng IC ICTAS cùng 4 nhà thầu phụ gồm Ricons, Newtecons, SOL E&C và ATAD Đồng Nai thuộc nhóm phải tiếp tục rà soát, làm rõ và xác định trách nhiệm theo ý kiến Bộ Tài chính. Toàn bộ kết luận thanh tra cũng được chuyển để Bộ Công an xem xét các vi phạm trong lựa chọn nhà thầu và vấn đề khác liên quan vụ án hình sự đang được điều tra, nếu có.
Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng được kiến nghị xử lý trách nhiệm, vi phạm hành chính trong phạm vi quản lý. ACV phải rà lại hợp đồng, năng lực nhà thầu, khối lượng, chất lượng, tiến độ, đơn giá, tiền tạm ứng và thanh toán; xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý hành vi chuyển nhượng thầu. Nếu phát hiện vi phạm pháp luật hoặc thiệt hại tiền, tài sản và vốn Nhà nước, hồ sơ phải tiếp tục được chuyển cho cơ quan chức năng.
Thông báo không công bố tổng thiệt hại, tổng số tiền phải thu hồi tại gói 5.10 hay tên cá nhân chịu trách nhiệm. Kiến nghị xử lý kinh tế chi tiết nằm trong các phụ lục của kết luận thanh tra nhưng không xuất hiện trong bản thông báo công khai.
Cuộc thanh tra bao quát dự án thành phần 2 do Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) làm chủ đầu tư và dự án thành phần 3 do ACV phụ trách, tập trung vào 4 gói XD01, XD02, 5.6 và 5.10. Đến 31/03/2025, VATM đã ký hợp đồng 22 gói với tổng giá trị gần 1.3 ngàn tỷ đồng và giải ngân hơn 467.5 tỷ đồng. ACV ký hợp đồng 118 gói với tổng giá trị hơn 70 ngàn tỷ đồng và gần 400.9 triệu USD, giải ngân hơn 20.5 ngàn tỷ đồng; riêng gói 5.10 được thanh toán gần 3.3 ngàn tỷ đồng.
Toàn bộ sân bay Long Thành giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư hơn 109.7 ngàn tỷ đồng, gồm 4 dự án thành phần. Phần trụ sở cơ quan quản lý Nhà nước có vốn hơn 293 tỷ đồng; công trình phục vụ quản lý bay hơn 3.4 ngàn tỷ đồng; các công trình thiết yếu trong sân bay hơn 99 ngàn tỷ đồng; phần công trình khác gần 6.4 ngàn tỷ đồng.
Trước khi kết luận thanh tra được công khai, vụ án xảy ra tại ACV và các đơn vị liên quan đã có 31 bị can bị khởi tố về các nhóm tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, Đưa hối lộ, Nhận hối lộ và Tham ô tài sản. Trong đó, ông Vũ Thế Phiệt, khi đó là Chủ tịch HĐQT ACV; cùng ông Nguyễn Tiến Việt, Thành viên HĐQT, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Ban Điều hành kiêm Giám đốc Ban Quản lý dự án sân bay Long Thành, bị điều tra về các tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng và Nhận hối lộ. Phía Vinaconex có cựu Chủ tịch HĐQT Nguyễn Hữu Tới và Phó Tổng Giám đốc Dương Văn Mậu bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về vi phạm quy định đấu thầu.
Kết luận thanh tra không yêu cầu đình chỉ hay hủy hợp đồng 5.10. Công trình vẫn được thi công trong lúc ACV và các bên liên quan khắc phục vi phạm, rà soát trách nhiệm. Đến giữa tháng 7, giá trị khối lượng thực hiện đạt khoảng 2/3 hợp đồng nếu chưa tính vật tư, thiết bị đã đưa tới công trường; kết cấu bê tông, thép mái và các lớp mái đã hoàn thành, còn phần hoàn thiện và lắp đặt thiết bị đang tiếp tục.
Mốc hoàn thành theo hợp đồng từng được báo cáo là tháng 6/2026. Nhà ga hiện được lên kế hoạch vận hành thử trong giai đoạn tháng 9-11, trước khi cùng toàn sân bay khai thác thương mại từ ngày 01/12/2026.
Tử Kính
FILI
