Hệ thống ngân hàng vẫn còn dư địa để điều chỉnh lãi suất. Tuy nhiên, trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng đang vượt xa tốc độ huy động, việc hạ nhiệt chi phí vốn không thể áp dụng cào bằng. Lãi suất thấp bền vững phải xuất phát từ nỗ lực tối ưu hóa chi phí vận hành, gia tăng CASA của từng tổ chức tín dụng, qua đó hài hòa bài toán giữa việc tiếp sức dòng tiền cho nền kinh tế và đảm bảo an toàn của hệ thống tài chính.
Sáng ngày 13/08/2026, tại buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các tổ chức tín dụng, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các ngân hàng tiếp tục tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất, giảm thực chất lãi suất cho vay.
Giảm lãi suất không thể cào bằng, cần dựa trên hiệu quả cốt lõi
Ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi cho rằng, hệ thống ngân hàng vẫn còn dư địa để giảm lãi suất cho vay. Tuy nhiên, việc áp đặt một con số lượng hóa cố định cho toàn bộ hệ thống là không khả thi và không phù hợp. Nguyên nhân xuất phát từ đặc thù của từng ngân hàng thương mại, với sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc nguồn vốn, chi phí vốn, chất lượng tài sản cũng như khẩu vị rủi ro. Do đó, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc cào bằng chỉ tiêu giảm lãi suất, mà là khả năng bóc tách, phân định rõ giữa 2 yếu tố: Phần lãi suất có thể điều chỉnh giảm nhờ tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và phần chi phí khách quan bắt buộc phải duy trì nhằm đảm bảo an toàn hệ thống.
|
Ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi |
Xét trong bối cảnh kinh tế vĩ mô hiện tại, mặt bằng lãi suất đang chịu áp lực đa chiều từ huy động vốn, khả năng thanh khoản, biến động tỷ giá và lạm phát. Đáng chú ý, trong giai đoạn tốc độ tăng trưởng tín dụng đang vượt mức huy động, mọi yêu cầu cắt giảm lãi suất cho vay nếu thiếu đi các giải pháp củng cố nguồn vốn tương xứng sẽ trực tiếp gây áp lực nặng nề lên thanh khoản và biên độ lợi nhuận của các tổ chức tín dụng.
Từ thực tế đó, dư địa giảm lãi suất được khuyến nghị nên xuất phát chủ yếu từ việc tiết giảm các chi phí trung gian của chính các ngân hàng. Các biện pháp mang tính bền vững nhất bao gồm: Tối ưu hóa khâu vận hành, đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số, gia tăng tỷ trọng nguồn vốn giá rẻ, nâng cao năng suất lao động, đồng thời kiểm soát tốt tỷ lệ nợ xấu và ưu tiên phân bổ vốn vào các nhóm ngành có rủi ro thấp.
Bên cạnh đó, cần có sự phân biệt rạch ròi giữa việc giảm lãi suất danh nghĩa và việc giảm chi phí vốn thực tế cho khách hàng. Một khoản vay có mức lãi suất bề mặt thấp nhưng đi kèm nhiều điều kiện ràng buộc, phụ phí hoặc yêu cầu phát sinh chưa chắc đã là một nguồn tín dụng thực sự rẻ. Định hướng của NHNN trong việc nhấn mạnh mục tiêu "giảm thực chất" lãi suất cho vay và yêu cầu hệ thống ngân hàng chia sẻ lợi ích với nền kinh tế được đánh giá là một chủ trương thiết thực. Trong quá trình triển khai, ranh giới quan trọng nhất không nằm ở một mức lãi suất trần cụ thể, mà là ngưỡng tới hạn - nơi việc tiếp tục ép giảm lãi suất sẽ làm suy yếu trực tiếp đến năng lực tạo vốn, thanh khoản, khả năng trích lập dự phòng và sự an toàn của tổ chức tín dụng.
Theo ông Huy, giải pháp tối ưu và hài hòa nhất hiện nay là NHNN tiếp tục duy trì cơ chế điều hành linh hoạt, song song với việc khích lệ các ngân hàng thương mại tự chủ động tạo ra dư địa giảm lãi suất thông qua việc cải thiện năng lực nội tại. Một mặt bằng lãi suất thấp mang tính bền vững phải là hệ quả tất yếu của một hệ thống ngân hàng vận hành hiệu quả hơn, thay vì là kết quả của việc đánh đổi sự an toàn của toàn hệ thống tài chính.
Áp lực dòng vốn và dư địa điều chỉnh mặt bằng lãi suất
Theo NCS.ThS. Nguyễn Thái Bình - Giảng viên, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), yêu cầu các tổ chức tín dụng "giảm thực chất lãi suất cho vay" nhằm chia sẻ khó khăn với cộng đồng doanh nghiệp là một chủ trương rất kịp thời. Đặc biệt, khi nền kinh tế đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, dòng vốn tín dụng tiếp tục đóng vai trò huyết mạch để duy trì sản xuất, đầu tư và mở rộng hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, số liệu thực tế cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa cung và cầu vốn trên thị trường. Tính đến ngày 27/07/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20.26 triệu tỷ đồng, tương đương mức tăng 8.98%, trong khi huy động vốn chỉ nhích lên 5.75%. Sự phát triển tín dụng vượt bậc so với tốc độ huy động này không chỉ phản ánh nhu cầu vốn đang tăng nhanh mà còn tạo ra sức ép không nhỏ lên chi phí vốn của các ngân hàng.
Hiện tại, mặt bằng lãi suất cho vay tiền đồng phổ biến dao động trong khoảng 10-12%/năm đối với các khoản vay mới và dư nợ hiện hữu, thậm chí neo ở mức cao hơn tại một số đơn vị. Cùng lúc đó, lãi suất huy động kỳ hạn 6-12 tháng tại một số ngân hàng đã chạm ngưỡng 8.1-8.8%/năm. Ông Bình phân tích rằng, dù chênh lệch giữa huy động và cho vay vẫn tạo ra một khoảng đệm nhất định giúp ngân hàng cân đối, nhưng dư địa này không còn quá dồi dào trước áp lực kép từ chi phí đầu vào và biến động tỷ giá. Dù vậy, trong điều kiện hiện nay, hệ thống ngân hàng vẫn có thể chủ động tìm kiếm giải pháp giảm lãi suất đầu ra, với mức giảm khả thi khoảng 0.5 - 1 điểm phần trăm dành cho nhóm khách hàng có chất lượng tín dụng tốt, thay vì thụ động chờ đợi chi phí huy động giảm sâu mới tiến hành điều chỉnh.
|
NCS.ThS. Nguyễn Thái Bình - Giảng viên, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) |
Định hướng giảm chi phí thực chất và bài toán lợi ích dài hạn của ngân hàng
Để thực hiện việc hạ nhiệt lãi suất một cách bền vững mà không đe dọa đến an toàn hệ thống, ông Nguyễn Thái Bình nhấn mạnh, các ngân hàng không nên chỉ đơn thuần dựa vào việc cắt giảm biên thu nhập lãi thuần (NIM). Nếu việc giảm lãi suất diễn ra quá nhanh, "ăn" sâu vào lợi nhuận, thanh khoản và năng lực trích lập dự phòng thì sức khỏe tài chính của hệ thống sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Do đó, dư địa giảm lãi suất thực chất phải được tạo ra từ việc tối ưu hóa năng lực nội tại. Cụ thể, các ngân hàng cần đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số, tự động hóa quy trình, tinh gọn bộ máy vận hành, nâng cao năng suất nhân sự và gia tăng tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn (CASA). Khi chi phí tạo ra một khoản tín dụng được tiết giảm, ngân hàng sẽ có cơ sở vững chắc để hạ lãi suất hỗ trợ doanh nghiệp mà không phải hy sinh bộ đệm an toàn.
Bên cạnh đó, việc chủ động chia sẻ một phần lợi nhuận ngắn hạn với cộng đồng doanh nghiệp sẽ mang lại những giá trị chiến lược dài hạn cho chính ngành ngân hàng. Nếu duy trì mặt bằng lãi suất quá cao, sức hấp thụ vốn của nền kinh tế sẽ suy giảm, dẫn đến khó khăn trong việc mở rộng quy mô tín dụng thực chất. Ngược lại, mức chi phí tài chính hợp lý sẽ kích hoạt dòng vốn chảy mạnh vào các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng như sản xuất, xuất khẩu, đổi mới sáng tạo, công nghệ và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khi khối doanh nghiệp có đủ nguồn lực để phục hồi và kinh doanh hiệu quả, dòng tiền sẽ trở nên lành mạnh hơn, qua đó cải thiện trực tiếp khả năng trả nợ và nâng cao chất lượng tài sản của ngân hàng.
Tựu trung lại, định hướng điều hành không chỉ là hạ thấp một con số, mà là thiết lập một mặt bằng vốn hợp lý, đủ sức kích thích đầu tư, từ đó mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới bền vững cho cả nền kinh tế và hệ thống ngân hàng.
Cát Lam
FILI
.jpg)
