Doanh nghiệp Việt ứng phó ra sao trước cú sốc địa chính trị toàn cầu?

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 "Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu: Ứng phó thế nào?" diễn ra sáng ngày 26/03, các diễn giả đã chia sẻ góc nhìn về tình hình thực tế của các doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị và cách ứng phó.

Tình hình địa chính trị toàn cầu: "Bất ổn, bất định và đứt gãy"

Những năm gần đây, thế giới liên tục đối mặt các cuộc khủng hoảng nối tiếp nhau. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị hiện tại mang đến những hệ lụy trực tiếp và nặng nề hơn cho thương mại toàn cầu.

Đại sứ Phạm Quang Vinh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao. Ảnh chụp màn hình.
Đánh giá về bức tranh tổng thể, Đại sứ Phạm Quang Vinh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao nhận diện "kịch bản xấu nhất" tại điểm nóng Trung Đông, sau hàng loạt cú sốc địa chính trị từ COVID-19 đến xung đột Nga - Ukraine, cục diện hiện tại không chỉ phụ thuộc vào cường độ hay thời gian kéo dài của cuộc chiến, mà mấu chốt thực sự nằm ở nguy cơ tắc nghẽn tại eo biển Hormuz. Nơi đây được xem là yết hầu của chuỗi cung ứng toàn cầu, nên việc eo biển này bị phong tỏa đồng nghĩa với sự đứt gãy của hàng loạt yếu tố: Từ nguồn cung năng lượng như dầu mỏ, nguyên liệu thiết yếu như phân bón, hóa chất, cho đến các tuyến vận tải logistics cốt lõi. Sự đứt gãy này mang lại hệ lụy trực tiếp là tình trạng khan hiếm nguồn cung, đẩy chi phí năng lượng cùng cước logistics tăng phi mã, làm đình trệ hoặc phá vỡ các hợp đồng thương mại.

Đặc biệt, những quốc gia có độ mở kinh tế lớn và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu sẽ là đối tượng chịu tổn thất sâu sắc nhất. Hơn thế nữa, những hệ lụy này còn mang tính chất dai dẳng, bởi ngay cả khi xung đột kết thúc ngay trong hôm nay, các dư chấn tiêu cực đối với nền kinh tế vĩ mô và mặt bằng giá cả năng lượng vẫn sẽ tiếp tục âm ỉ và kéo dài ít nhất trong vài ba tháng tới.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân - Đại biểu Quốc hội. Ảnh chụp màn hình.
Tác động trực tiếp nhất đến nền kinh tế Việt Nam là áp lực lạm phát và chi phí đội lên gấp nhiều lần. Về giải pháp ngắn hạn, PGS.TS Trần Hoàng Ngân - Đại biểu Quốc hội - nhấn mạnh cần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và sử dụng triệt để dư địa tài khóa, tận dụng nguồn thu ngân sách vượt dự toán hơn 80,000 tỷ đồng trong 2 tháng đầu năm để miễn giảm thuế phí, bình ổn giá xăng dầu nhằm ngăn chặn hiệu ứng domino. Các cơ quan quản lý cũng cần tăng cường cắt giảm tối đa các loại phí hạ tầng, hải quan để trợ lực tức thời cho doanh nghiệp.

Về dài hạn, nền kinh tế phải bám sát trục chuyển đổi xanh, số và tái cơ cấu. Ông Ngân ủng hộ nới lỏng chính sách tài khóa khi nợ công đang rất an toàn (37% GDP), dồn lực đầu tư cho hạ tầng giao thông, năng lượng và công nghệ trên nguyên tắc tiết kiệm, chống lãng phí.

Đối với chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước cần ưu tiên bảo đảm thanh khoản và giữ ổn định mặt bằng lãi suất, bởi lạm phát hiện nay hoàn toàn do chi phí đẩy chứ không xuất phát từ việc dư thừa cung tiền. Ông Ngân cũng khuyến nghị các doanh nghiệp cần nghiên cứu Nghị định 20 của Chính phủ để chủ động chỉ ra các vướng mắc thực tiễn, giúp Quốc hội tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và tạo bệ phóng cho khối kinh tế tư nhân.

Doanh nghiệp chủ động xoay sở và tái cấu trúc toàn diện

Ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố (HUBA) nhấn mạnh hiện nay, thay vì co cụm và chờ đợi, các doanh nghiệp cần xem khoảng thời gian thị trường biến động và chững lại này như "phút nghỉ giải lao" để chuẩn bị nền tảng cho chu kỳ tăng tốc tiếp theo. Bước đi trọng tâm là tiến hành rà soát, tái cơ cấu toàn diện cả thị trường đầu vào lẫn đầu ra nhằm tránh tình trạng lệ thuộc vào bất kỳ đối tác hay khu vực đơn lẻ nào. Song song với việc thắt chặt các khoản chi phí không thực sự cần thiết, doanh nghiệp phải mạnh dạn chấp nhận rủi ro để rót vốn đầu tư vào nền tảng công nghệ, hạ tầng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Việc tinh chỉnh các quy chuẩn hàng hóa theo chuẩn mực ESG là bước đi bắt buộc để doanh nghiệp có thể vượt qua những yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe của các thị trường lớn và sẵn sàng bứt phá khi kinh tế phục hồi.

Chia sẻ góc nhìn từ ngành thủ công mỹ nghệ và chế biến gỗ, ông Phùng Quốc Mẫn - Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (HAWA) - cho biết ngành này không thiếu đơn hàng nhưng đang phải gồng gánh "cú sốc chi phí" logistics và nguyên vật liệu hóa dầu vô cùng nặng nề. Để hóa giải bài toán này, ông đưa ra phương án ứng phó, tiêu biểu là việc tối ưu hóa cấu trúc hàng hóa thông qua thiết kế đóng gói thông minh. Bằng cách chuyển từ nội thất nguyên khối sang các thiết kế tháo rời và lắp ghép, doanh nghiệp có thể tận dụng tối đa không gian container, giúp nhồi thêm lượng hàng hóa và nâng giá trị mỗi chuyến hàng từ mức 25,000 USD lên tới 40,000 USD. Đồng thời, doanh nghiệp cũng nỗ lực dịch chuyển mô hình sản xuất từ gia công (OEM) sang tự thiết kế (ODM) để nắm giữ phần giá trị gia tăng cao hơn, kết hợp với việc tái định vị kênh phân phối thông qua các nền tảng thương mại điện tử B2B xuyên biên giới như Amazon hay Wayfair nhằm cắt giảm tối đa các khâu trung gian và giảm rủi ro dòng tiền.

Bổ sung thêm về khía cạnh quản trị rủi ro vận hành trong giai đoạn bất định, bà Lâm Thúy Ái - Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại Mebipha nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý vi mô và áp dụng chính sách "chia sẻ rủi ro" cùng đối tác. Công ty từ bỏ các báo giá "cứng" và hợp đồng dài hạn để chuyển sang cơ chế giá linh hoạt, trao đổi minh bạch về cấu thành chi phí với khách hàng và cam kết sẽ giảm giá ngay khi tình hình thế giới hạ nhiệt. Bên cạnh đó, ban giám đốc phải trực tiếp tham gia xét duyệt từng đơn hàng, chủ động tư vấn để khách hàng chia nhỏ đơn mua nhằm chống lại tình trạng hoảng loạn đầu cơ tích trữ ảo gây kẹt vốn cho cả 2 bên. Để đảm bảo sự vững vàng, doanh nghiệp cũng xây dựng chiến lược ứng phó đa kịch bản cho các mốc thời gian khác nhau, đồng thời áp dụng hệ thống dữ liệu công nghệ để dự báo nhu cầu thị trường và theo dõi biến động chuỗi cung ứng theo thời gian thực, đảm bảo sự liền mạch xuyên suốt từ khâu sản xuất đến tận tay người tiêu dùng.

Cát Lam