Tăng trưởng xuất khẩu đi kèm áp lực nhập siêu mang tính cơ cấu
Bức tranh thương mại của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa động lực xuất khẩu và nhu cầu nhập khẩu. Tính đến hết tháng 7 năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 320 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng 22% so với cùng kỳ và vượt xa mục tiêu 15-16% đề ra cho cả năm. Dù xuất khẩu thuộc nhóm tăng trưởng tốt nhất trong nhiều năm trở lại đây, cán cân thương mại hàng hóa vẫn ghi nhận mức nhập siêu 20 tỷ USD.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chủ trì hội nghị rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu - Ảnh: chinhphu.vn/Phương Nguyên
Tình trạng nhập siêu xuất phát từ ba nhóm nguyên nhân cốt lõi. Đối với nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, phần lớn giá trị nhập khẩu là nguyên liệu trung gian phục vụ trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và các dự án mở rộng đầu tư.
Nhóm năng lượng bao gồm xăng dầu và than chịu áp lực gia tăng do sản lượng khai thác trong nước sụt giảm trong khi nhu cầu tiêu thụ đi lên, kết hợp cùng sự đứt gãy nguồn cung từ các xung đột tại Trung Đông.
Trong khi đó, nhóm hóa chất, chất dẻo và kim loại phản ánh điểm yếu cơ cấu của nền kinh tế khi tỷ lệ nội địa hóa thấp, buộc doanh nghiệp phải phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu ngoại nhập do công nghiệp hỗ trợ trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Giải pháp thương mại và rào cản tài chính
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển thương mại bền vững và đóng góp vào tăng trưởng hai con số, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu triển khai ngay các biện pháp can thiệp từ mở rộng thị trường đến kiểm soát rủi ro tài chính.
Bộ Công Thương đóng vai trò chủ đạo trong việc đưa doanh nghiệp tiếp cận các chuỗi bán lẻ quốc tế, với trọng tâm trước mắt là khởi động đàm phán Hiệp định Thương mại với Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR) ngay trong quý 3.
Nhằm bảo vệ sản xuất nội địa, Bộ Công Thương sẽ phối hợp cùng Bộ Tài chính rà soát các mặt hàng công nghiệp đã có năng lực sản xuất trong nước để đề xuất tăng thuế nhập khẩu ưu đãi, đồng thời kiểm soát chặt chẽ gian lận xuất xứ. Cơ quan này cũng sẽ làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp điện tử có chênh lệch xuất nhập khẩu lớn để thúc đẩy tiến độ sản xuất.
Ngoài ra, Bộ Tài chính tiến hành rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng, ưu tiên xử lý nhanh hồ sơ cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật. Để ngăn chặn dòng vốn chảy ngược, cơ quan này sẽ áp dụng các biện pháp kiểm soát trị giá và giao dịch liên kết, đặc biệt nhắm vào các doanh nghiệp điện tử nhập khẩu khối lượng lớn linh kiện từ công ty mẹ nhằm tránh hiện tượng chuyển giá.
Đồng hành cùng luân chuyển vốn, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tập trung duy trì nguồn tín dụng phục vụ hoạt động thu mua và tiêu thụ nông sản xuất khẩu trong những tháng cuối năm.
Gỡ vướng hạ tầng và đẩy nhanh thủ tục hành chính
Bên cạnh các chính sách vĩ mô, khâu vận hành hạ tầng và thủ tục cũng được tái cơ cấu. Bộ Xây dựng cùng lực lượng hải quan và các địa phương tổ chức điều tiết luồng giao thông ưu tiên tại các cửa ngõ logistics lớn trong giai đoạn cao điểm. Trong lĩnh vực nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung đàm phán gỡ bỏ thẻ vàng IUU và đẩy nhanh xử lý hồ sơ mã số vùng trồng để mở rộng thị trường nông sản.
Chính phủ cũng đặt trách nhiệm giám sát trực tiếp lên Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố. Các địa phương phải theo dõi sát sao tiến độ của các dự án công nghệ cao đã tăng vốn và nhập khẩu linh kiện, đảm bảo các nguồn lực này được đưa vào sản xuất và xuất khẩu đúng lộ trình.
Mọi phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp sẽ được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổng hợp. Các Bộ, ngành có trách nhiệm giải quyết dứt điểm các vướng mắc thuộc thẩm quyền và phải có văn bản trả lời chính thức cho các Hiệp hội trong tháng 08/2026.
Thanh Trúc (Theo Thông tin Chính phủ)
