CASA giảm diện rộng: Các ngân hàng làm gì để giữ chân dòng vốn giá rẻ?

Muốn tăng CASA, ngân hàng không nên chỉ tìm cách giữ tiền của khách hàng, mà phải trở thành nơi dòng tiền của khách hàng đi qua nhiều nhất.

CASA sụt giảm

Dữ liệu từ VietstockFinance cho thấy, tính đến 30/06/2026, tổng lượng tiền gửi khách hàng tại 29 ngân hàng đạt 12.95 triệu tỷ đồng, tăng 5% so với đầu năm. Trong đó, tổng lượng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) là gần 3 triệu tỷ đồng, giảm 2%.

Có đến 18/29 ngân hàng sụt giảm CASA so với đầu năm; trong đó, BaoVietBank giảm mạnh nhất (-36%), tiếp theo là KienlongBank (KLB,- 26%), LPBank (LPB, -22%), Saigonbank (SGB, -20%).

Ở chiều ngược lại, Vietbank (VBB) tăng trưởng CASA mạnh nhất - ở mức 78%, kế đó là OCB tăng 17%, Sacombank (STB) tăng 15% và PGBank (PGB) tăng 13%.

Xét về số tuyệt đối, lượng CASA cao nhất vẫn thuộc về nhóm ngân hàng quốc doanh: Vietcombank (VCB) dù giảm 1% vẫn đạt 559,194 tỷ đồng; BIDV (BID) giảm 3%, còn 455,240 tỷ đồng; VietinBank (CTG) giảm 4%, còn 429,532 tỷ đồng.

Tiếp tục dẫn đầu nhóm tư nhân, MB (MBB) ghi nhận 324,046 tỷ đồng, dù giảm 14%; vượt qua cả Agribank là 268,446 tỷ đồng (-6%). Kế đó là Techcombank (TCB) tăng 5%, lên 223,945 tỷ đồng; ACB giảm 5%, còn 123,478 tỷ đồng; Sacombank (STB) tăng 15% lên 106,636 tỷ đồng.

Tính đến cuối quý 2/2026, có 10/28 ngân hàng (không tính Agribank) sụt giảm tỷ lệ CASA so với đầu năm. Nếu tính bình quân tỷ lệ CASA của 28 ngân hàng tại thời điểm cuối quý 2 là 13.83%, con số này giảm so với mức 14.87% hồi đầu năm, mặc dù vậy đã cải thiện so với 13.47% cuối quý 1.

TCB dẫn đầu hệ thống về tỷ lệ CASA, đạt 33.81%; kế đó là MBB với 33.62%, thứ ba là VCB (32.35%); thứ tư là CTG (22.72%) và MSB (21.91%).

Vì sao CASA sụt giảm?

Ông Bùi Văn Huy - Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư tại CTCP FIDT lý giải, CASA giảm trong giai đoạn hiện nay trước hết phản ánh chi phí cơ hội của việc giữ tiền không kỳ hạn đã tăng lên. Khi chênh lệch giữa lãi suất CASA gần 0% và tiền gửi có kỳ hạn ngày càng lớn, cả doanh nghiệp lẫn cá nhân đều có động lực chuyển phần tiền tạm thời chưa sử dụng sang kỳ hạn ngắn để tối ưu lợi suất.

Trong nhóm 11 ngân hàng lớn được theo dõi, tỷ lệ CASA bình quân cuối quý 2 hiện quanh 24%, vẫn thấp hơn mặt bằng của một số giai đoạn trước và mức độ phân hóa cũng rất lớn. Điều này cho thấy CASA không đơn thuần phụ thuộc vào quy mô ngân hàng mà phụ thuộc rất lớn vào cấu trúc khách hàng và khả năng giữ dòng tiền giao dịch trong hệ sinh thái.

Bên cạnh đó, CASA còn chịu tác động từ chu kỳ sử dụng tiền của doanh nghiệp. Khi nền kinh tế tăng tốc, tiền trên tài khoản thanh toán được rút ra để trả lương, nhập nguyên liệu, đóng thuế và đầu tư. Vì vậy CASA có thể giảm ngay cả khi số lượng tài khoản hay giao dịch số vẫn tăng.

Theo ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Nguyễn Trãi, CASA là nguồn vốn giá rẻ đặc biệt quan trọng, chủ yếu nằm trong tài khoản thanh toán và có chi phí huy động thấp hơn đáng kể so với tiền gửi có kỳ hạn. Tỷ lệ CASA cao giúp ngân hàng tối ưu hóa biên lợi nhuận nhờ giảm chi phí vốn, trong khi sự sụt giảm của nó sẽ trực tiếp tạo áp lực lên chi phí huy động. Thời gian gần đây, sự sụt giảm CASA đang trở thành một chỉ báo rất đáng chú ý phản ánh bức tranh của ngành ngân hàng. Sự sụt giảm này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong hành vi quản lý tài chính của cả người dân lẫn doanh nghiệp.

Sự dịch chuyển dòng tiền từ tài khoản vãng lai sang các kênh khác xuất phát từ bốn nguyên nhân cốt lõi. Nguyên nhân đầu tiên là xu hướng tối ưu hóa nguồn tiền nhàn rỗi của người dân. Khi lãi suất tiền gửi có kỳ hạn trở nên hấp dẫn hơn, khách hàng sẽ tính toán để tối đa hóa lợi nhuận bằng cách chuyển các khoản tiền chưa cần dùng đến trong khoảng 3, 6 hoặc 12 tháng sang các kỳ hạn dài hơn để nhận lãi. Cùng với đó, sau một thời gian dài mặt bằng lãi suất duy trì ở mức thấp, sự nhích lên của lãi suất đã kích thích sự nhạy bén của khách hàng, khiến họ quan tâm sâu sát hơn đến lợi tức trên từng đồng vốn nhàn rỗi thay vì để tiền thụ động như trước.

Về phía doanh nghiệp, dòng tiền CASA không chỉ là "tiền nhàn rỗi" mà còn là thước đo tốc độ luân chuyển vốn của nền kinh tế. Khi các hoạt động kinh doanh phục hồi, doanh nghiệp buộc phải rút tiền từ tài khoản thanh toán để bổ sung vốn lưu động, thanh toán cho nhà cung cấp, nhập nguyên vật liệu, trả lương hoặc mở rộng đầu tư, khiến cơ cấu tiền gửi biến động mạnh. Cuối cùng, nguyên nhân quan trọng nhất là sự thay đổi trong bản chất cạnh tranh của ngành ngân hàng. Nếu trước đây, các nhà băng có thể thu hút tiền gửi chủ yếu bằng chính sách lãi suất tốt, thì nay cuộc đua đã chuyển sang mặt trận trải nghiệm và hệ sinh thái, buộc ngân hàng phải tạo ra những lý do đủ sức thuyết phục để khách hàng chủ động sử dụng tài khoản mỗi ngày.

Dù tỷ lệ CASA giảm, NCS.Ths. Nguyễn Thái Bình - Giảng viên, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) cho rằng, không nên chỉ nhìn con số này và kết luận ngân hàng đang mất nguồn vốn giá rẻ.

Một khả năng rất đáng chú ý là dòng tiền chỉ đang dịch chuyển trong chính hệ thống ngân hàng. Khi lãi suất tiền gửi có kỳ hạn tăng, khách hàng có động cơ chuyển một phần tiền từ tài khoản thanh toán sang các kỳ hạn có lãi suất cao hơn. Khi đó, CASA giảm nhưng tổng tiền gửi của ngân hàng chưa chắc giảm tương ứng.

Ở chiều ngược lại, lãi suất tín dụng tăng cũng có thể làm CASA suy giảm. Doanh nghiệp và người dân phải sử dụng tiền trong tài khoản để thanh toán các khoản vay, lãi vay và nghĩa vụ tài chính đến hạn. Khi đó, tiền gửi không kỳ hạn giảm không phải vì khách hàng chuyển sang ngân hàng khác, mà vì dòng tiền đang được rút ra để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Vì vậy, cần phân biệt 3 trường hợp: Tiền chuyển từ CASA sang tiền gửi có kỳ hạn; tiền được sử dụng để trả nợ; và tiền thực sự rời khỏi ngân hàng. Chỉ trường hợp thứ 3 mới phản ánh rõ việc ngân hàng mất nguồn vốn.

Làm thế nào để CASA hồi phục?

Muốn tăng CASA bền vững, ông Bùi Văn Huy cho rằng, ngân hàng không thể chỉ dựa vào ưu đãi phí hay chính sách hoàn tiền (cashback). CASA là kết quả của việc ngân hàng sở hữu dòng tiền giao dịch của khách hàng. Với cá nhân, đó là tài khoản nhận lương, thanh toán, thẻ, đầu tư và quản lý tài sản trên cùng một nền tảng. Với doanh nghiệp, quan trọng hơn là các dịch vụ quản lý dòng tiền, thu hộ - chi hộ, dịch vụ chấp nhận thanh toán, chi trả lương và ngân hàng giao dịch.

Do đó trong bối cảnh lãi suất tiền gửi còn cao, tôi chưa kỳ vọng CASA phục hồi mạnh trên diện rộng. Sự phân hóa sẽ ngày càng lớn giữa ngân hàng có hệ sinh thái giao dịch mạnh và ngân hàng chủ yếu cạnh tranh bằng lãi suất huy động.

Theo ông Nguyễn Thái Bình có 3 hướng để giúp CASA hồi phục. Thứ nhất, phát triển ngân hàng số gắn với hệ sinh thái Fintech. Ngân hàng cần mở rộng hợp tác với các công ty Fintech, nền tảng thương mại điện tử và các hệ sinh thái số để cung cấp tài khoản thanh toán ngay tại điểm khách hàng phát sinh nhu cầu. Khi tài khoản ngân hàng trở thành một phần của hệ sinh thái, dòng tiền sẽ được giữ lại thường xuyên hơn.

Thứ hai, chiếm các dòng tiền có tính định kỳ. Các dịch vụ như chi lương, thanh toán hóa đơn, học phí, kết nối với trường học, bệnh viện, doanh nghiệp và các nền tảng dịch vụ công có khả năng tạo  dòng tiền ra vào liên tục. Đây mới là nguồn CASA có tính bền vững, thay vì chỉ dựa vào tiền nhàn rỗi của khách hàng.

Thứ ba, tối ưu trải nghiệm giao dịch trên App, Internet Banking và các nền tảng số. Khách hàng càng dễ dàng chuyển tiền, thanh toán, quản lý tài chính và sử dụng các dịch vụ trên một nền tảng, khả năng duy trì tài khoản thanh toán càng cao.

Về bản chất, CASA không chỉ là tiền gửi không kỳ hạn; đó là “dấu vết” của dòng tiền giao dịch. Vì vậy, ngân hàng nào kiểm soát được càng nhiều dòng tiền của khách hàng thì ngân hàng đó càng có khả năng xây dựng CASA bền vững.

Muốn tăng CASA, ngân hàng không nên chỉ tìm cách giữ tiền của khách hàng, mà phải trở thành nơi dòng tiền của khách hàng đi qua nhiều nhất.

Còn theo ông Nguyễn Quang Huy, để khôi phục và gia tăng tỷ lệ CASA một cách bền vững, chiến lược của các ngân hàng không thể chỉ dừng lại ở các chương trình khuyến mại ngắn hạn hay "xin" khách hàng duy trì số dư. Chìa khóa cốt lõi nằm ở việc biến tài khoản ngân hàng trở thành một hạ tầng tài chính thiết yếu, gắn liền với mọi hoạt động thường nhật của người dùng. Đối với khách hàng cá nhân, ngân hàng cần cung cấp một trải nghiệm liền mạch, nơi tài khoản thanh toán đáp ứng trọn vẹn từ các giao dịch cơ bản như nhận lương, thanh toán hóa đơn, chuyển tiền, quét mã QR, quản lý thẻ, cho đến các dịch vụ gia tăng như gửi tiết kiệm, đầu tư, mua bảo hiểm và mua sắm trực tuyến.

Đối với khách hàng doanh nghiệp, tính hệ sinh thái lại càng mang ý nghĩa sống còn. Ngân hàng phải cung cấp một giải pháp quản trị tài chính toàn diện bao gồm dịch vụ tài khoản thanh toán, hệ thống thu hộ và chi hộ tự động, công cụ quản lý dòng tiền, dịch vụ trả lương và thanh toán cho đối tác, kết hợp liền mạch với các gói tín dụng, giao dịch ngoại hối và tài trợ thương mại quốc tế. Khi doanh nghiệp và cá nhân có thể vận hành hầu hết vòng quay tài chính thông qua một nền tảng duy nhất, lượng CASA sẽ tự động gia tăng. Tóm lại, nguồn CASA bền vững không tự nhiên sinh ra mà là kết quả của việc ngân hàng trở thành một phần không thể thiếu trong hệ sinh thái tài chính của khách hàng, và đây cũng chính là lý do khiến sự đầu tư vào công nghệ cùng ngân hàng số mang tính quyết định đối với năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay.

Cát Lam

FILI