Thách thức chi phí đầu năm
Bức tranh kinh tế năm 2026 đang chịu thách thức từ điểm nóng Vùng Vịnh. Việc tuyến hàng hải huyết mạch bị đe dọa, buộc các hãng tàu phải định tuyến lại qua Mũi Hảo Vọng, đã trực tiếp đánh vào năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam. Thời gian giao hàng kéo dài, kết hợp cùng giá dầu thô leo thang, không chỉ dội chi phí logistics lên mà còn đe dọa thổi bùng lạm phát chi phí đẩy. Hàng hóa Việt Nam, từ các mặt hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) đến nhóm nông thủy sản, đều đang phải gánh chịu sức ép lớn để giữ vững thị phần và biên lợi nhuận tại các thị trường trọng điểm.
Trước các biến động thương mại toàn cầu, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 23/CĐ-TTg ngày 16/3/2026 về một số nhiệm vụ, giải pháp để tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu năm 2026.
Mục tiêu của công điện là khẩn trương tháo gỡ khó khăn cho hoạt động xuất nhập khẩu, đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và chuỗi cung ứng nhằm duy trì đà tăng trưởng. Qua đó, các giải pháp này sẽ góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 đạt từ 10% trở lên, đồng thời giữ vững ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thủ tướng yêu cầu sự vào cuộc đồng bộ của các bộ ngành. Bộ Công Thương chịu trách nhiệm trọng yếu trong việc đảm bảo tuyệt đối nguồn cung xăng dầu không bị đứt gãy, đổi mới xúc tiến thương mại nhắm vào các thị trường ít chịu áp lực xung đột và thúc đẩy kết nối doanh nghiệp nội địa với chuỗi cung ứng FDI. Phối hợp cùng đó, Bộ Tài chính có nhiệm vụ điều hành linh hoạt Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, rà soát lại thuế xuất nhập khẩu để hỗ trợ sản xuất trong nước và chỉ đạo Hải quan kiểm soát chặt chẽ rủi ro gian lận xuất xứ, vi phạm sở hữu trí tuệ. Về chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước được giao điều hành tỷ giá linh hoạt, hài hòa với mặt bằng lãi suất và khơi thông dòng vốn tín dụng, giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu dễ dàng tiếp cận nguồn tài chính.
Bên cạnh các giải pháp vĩ mô, công tác phát triển hạ tầng và thực thi tại địa phương cũng được nhấn mạnh. Bộ Xây dựng sẽ chủ trì việc nâng cấp đồng bộ hệ thống giao thông, kho bãi, cảng biển nước sâu và trung tâm logistics, trong đó ưu tiên phát triển giao thông thủy tại Đồng bằng sông Cửu Long để kéo giảm chi phí vận tải. Ở cấp cơ sở, Lãnh đạo các tỉnh, thành phố phải trực tiếp nắm bắt, gỡ vướng cho từng doanh nghiệp và tập trung thu hút các tập đoàn đa quốc gia đầu tư công nghệ cao. Bản thân các doanh nghiệp xuất khẩu cũng được yêu cầu phải linh hoạt thích ứng, chủ động nâng cấp máy móc để phát triển các sản phẩm xanh đạt chuẩn quốc tế, đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch và tích cực khai phá các thị trường ngách tiềm năng.
Các doanh nghiệp cần tăng cường giải pháp phòng vệ
Đối diện với cơn bão này, giải pháp cấp bách đầu tiên cho các doanh nghiệp là thiết lập lá chắn tài chính vững chắc trước rủi ro tỷ giá. Tâm lý trú ẩn an toàn trên toàn cầu đang đẩy giá trị đồng USD lên cao, tạo áp lực tỷ giá không nhỏ lên tiền Đồng. Trước những biến động khó lường của thị trường ngoại hối, các nhà xuất nhập khẩu cần chủ động kết nối với ngân hàng thương mại để triển khai các công cụ phái sinh tiền tệ. Việc linh hoạt ký kết các hợp đồng kỳ hạn (Forward) hay hợp đồng quyền chọn (Options) sẽ giúp doanh nghiệp cố định được tỷ giá quy đổi trong tương lai, từ đó có thể kiểm soát dòng tiền và định giá sản phẩm đầu ra một cách chính xác nhất.
Song song đó, linh hoạt trong khâu vận hành và đàm phán thương mại là chìa khóa để giữ vững nhịp luân chuyển hàng hóa. Các doanh nghiệp cần đánh giá lại điều kiện giao hàng đang áp dụng với đối tác. Trong bối cảnh cước tàu biển tăng cao bất thường, việc chủ động đàm phán chuyển từ hình thức giao hàng tại cảng (CIF/CFR) sang giao hàng lên tàu (FOB) sẽ giúp đẩy rủi ro tìm kiếm không gian vận tải sang người mua quốc tế. Cùng với đó, việc thêm các điều khoản trượt giá vào hợp đồng thương mại mới sẽ tạo cơ chế chia sẻ gánh nặng chi phí nguyên vật liệu và năng lượng giữa các bên.
Một yếu tố khác để duy trì kim ngạch xuất khẩu là tái định hình chiến lược quản trị tồn kho. Chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy cho thấy mô hình sản xuất tức thời đang bộc lộ điểm yếu. Để đảm bảo dây chuyền sản xuất không bị đình trệ, việc gia tăng dự trữ chiến lược đối với các nhóm nguyên liệu nhập khẩu thiết yếu là bắt buộc. Sự chủ động về nguồn nguyên liệu đầu vào sẽ giúp doanh nghiệp chớp thời cơ xuất khẩu khi nguồn cung từ các quốc gia đối thủ bị gián đoạn.
Về dài hạn, để xuất nhập khẩu năm 2026 thực sự bứt phá, bài toán đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng cần được quyết liệt. Sự gián đoạn tại khu vực Trung Đông là hồi chuông thúc giục các doanh nghiệp cần khai thác sâu hơn lợi thế từ các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) tại các khu vực ít bị ảnh hưởng bởi xung đột, điển hình ASEAN hay khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Việc chuyển dịch một phần trọng tâm sang các thị trường gần không chỉ rút ngắn đáng kể thời gian giao hàng mà còn giúp giảm thiểu tối đa sự phụ thuộc vào các tuyến vận tải biển xuyên đại dương đang tiềm ẩn rủi ro.
Cát Lam
(4).jpeg)